Genocide op de Joden

In 1941 gingen de nazi’s over tot een systematische vervolging en vernietiging van de joden. Er bestonden plannen om joden te deporteren uit Europa (het Madagascar-plan) maar deze kwamen nooit tot uitvoering. Pas na de inval in de Sovjet-Unie ging het leiderschap van het nazi-regime over tot concrete maatregelen om joden op grote schaal te vermoorden. De nazi’s hadden het over 'Endlösung' (eindoplossing) van het jodenvraagstuk. Deze 'Endlösung' kwam neer op het vermoorden van miljoenen joden. De exacte datum waarop het nazi-regime overging van de algemene wens om de joden uit te roeien naar concrete plannen is niet bekend. Het ging waarschijnlijk meer om een geleidelijk proces dan één enkele beslissing. Het verslag van de Wannsee Conferentie op 20 januari 1942, waar vertegenwoordigers van de nazi-regering en de SS de organisatie van de jodenvernietiging bespraken, is één van de weinige documenten die licht werpen op dit proces.

Einsatzgruppen

De eerste stap in de vernietiging van joden in kampen was de inzet van Einsatzgruppen in de door Duitsland bezette delen van de Sovjet-Unie. Deze Einsatzgruppen bestonden uit SS’ers onder leiding van functionarissen van de Sicherheitspolizei en Sicherheitsdienst (twee diensten die deel uitmaakten van de SS). Einsatzgruppen vermoordden op grote schaal joden maar ook Roma en functionarissen van de Sovjet-Unie. De Einsatzgruppen werden bijgestaan door eenheden van het Duitse, Hongaarse en Roemeense leger en door lokale vrijwilligers (met name Esten, Letten. Litouwers en Oekraïners). Alle joden die deze groepen tegenkwamen werden ter plekke vermoord en begraven. Ten minste een miljoen joden werden op deze manier vanaf 1941 tot en met 1943 vermoord.

Aktion Reinhardt

Een volgende stap in de jodenvernietiging was het plan Aktion Reinhardt, met Odilo Globnick als eindverantwoordelijke. Globnick was de chef van de politie en SS in het district Lublin van het bezette Polen. Doel van dit plan was de systematische vernietiging van de Poolse joden. Het plan ging van start eind 1941. In het kader van dit plan werden in bezet Polen de vernietigingskampen Belzec, Sobibor en Treblinka gebouwd. Naar deze kampen werden veel joden uit de Poolse getto’s gebracht en onmiddellijk vermoord middels vergassing door koolmonoxide. Deze kampen waren dus geen concentratiekampen maar vernietigingskampen waar mensen onmiddellijk na hun aankomst omgebracht werden.
Meer dan anderhalf miljoen joden uit Polen en enkele andere landen (waaronder Nederland) werden vermoord in het kader van Aktion Reinhardt. Slachtoffers waren niet alleen joden maar ook talloze Roma, Polen en krijgsgevangenen uit de Sovjet-Unie.

De vernietigingskampen

Naast de vernietigingskampen Belzec, Sobibor en Treblinka werden nog drie andere vernietigingskampen gebouwd: Chelmno, Majdanek en Auschwitz-Treblinka. Alle drie lagen in bezet Polen.
Chelmno was het eerste vernietigingskamp van de nazi’s. Het was het eerste kamp waar gifgas (koolmonoxide) werd gebruikt om mensen om te brengen. De eerste vergassingen vonden plaats op 8 december 1941 en duurden tot maart 1943. Tenminste 150.000 mensen zijn in Chelmno vermoord, meest Poolse joden. 

Majdanek was een concentratiekamp en vernietigingskamp tegelijk. Er stierven daar naar schatting 200.000 mensen meest door uitputting en ziekten. Een onbekend aantal mensen stierf in de gaskamers. Tot de slachtoffers behoorden joden (met name uit Polen), niet-joodse Polen en krijgsgevangen afkomstig uit de Sovjet-Unie.

Het grootste en bekendste kamp was Auschwitz dat lag nabij de Poolse stad Oswiecim (Auschwitz in het Duits). Dit kamp was net als Majdanek een vernietigingskamp en een concentratiekamp. Het was eigenlijk meer een complex dat bestond uit drie kampen: Auschwitz I, Auschwitz II (Birkenau), en Auschwitz III (Monowitz). Het was met name Auschwitz II of Auschwitz-Birkenau dat een belangrijke rol speelde in de jodenvernietiging. Naar Auschwitz-Birkenau werden honderdduizenden joden gebracht om te worden vermoord. Vanaf 1942 tot en met de zomer van 1944 arriveerden er dagelijks treinen uit alle delen van Europa. In het kamp stonden gaskamers waar de slachtoffers middels het gifgas Zyklon-B werden omgebracht.
Op 27 januari 1945 bevrijdden Sovjet-troepen Auschwitz. De meeste gevangen die nog in leven waren, waren kort daarvoor al door de SS  gedwongen tot dodenmarsen naar andere kampen die westelijker lagen. Meer dan een miljoen joden en 10.000’en Roma, Polen en krijgsgevangen uit de Sovjet-Unie werden in Auschwitz vermoord. 

Slachtoffers

Schattingen van het aantal joden dat is omgebracht tijdens Wereldoorlog II lopen uiteen van 5,1 miljoen tot 6,1 miljoen. Het meest aangehaalde aantal is zes miljoen. Meeste van de omgebrachte joden waren afkomstig uit Polen (3 miljoen) en Sovjet-Unie (1 miljoen) omdat daar nu eenmaal de meeste joden woonden. Zo’n tweederde van alle joden in Europa zijn vermoord tijdens de Tweede Wereldoorlog.
Niet alle joden in Europa zijn vermoord omdat een aantal joden leefden in landen of gebieden die niet onder controle kwamen van de Duitsers. Daarnaast waren enkele  landen (met name Denemarken en Bulgarije) in staat hun joodse bevolking tegen vervolging te beschermen. Ook werkten in alle landen het vervolgingsapparaat niet even effectief en wisten vele joden te ontsnappen of onder te duiken.

Maar niet alleen joden waren het slachtoffer van de vervolging- en vernietigingsdrift van de nazi’s. Eén van de eerste groepen slachtoffers waren de gehandicapten in Duitsland. Tijdens zogenaamde euthanasieprogramma’s  werden duizenden lichamelijke en geestelijke gehandicapten vermoord. Tijdens de bezetting van Polen poogden de nazi’s de Poolse elite en intelligentsia systematisch uit te moorden om zo de Poolse cultuur te vernietigen en de Polen in een slavenvolk te veranderen. De oorlog tegen de Sovjet-Unie werd gezien als een vernietigingsoorlog om levensruimte voor Duitsland.  Zo’n 3,5 miljoen krijgsgevangenen en vele miljoenen Sovjet-burgers werden daarbij omgebracht. Daarnaast werden Sinti en Roma vervolgd op basis van hun etnische afkomst, net als de joden. Honderdduizenden Sinti en Roma werden vermoord.

© CD -2007